Apeldoorn 2009 zal de bezitters van zwarte suzuki’s nog lang heugen. De Telegraaf berichtte dat chauffeurs van deze auto’s commentaar kregen en dat er naar ze gebaard werd. Een aantal van de comments dat volgde op dit bericht wil ik hier graag herhalen.

Dat is normal gedrag dat op een trauma volgt. Dat moet weer wegzakken. Ik ben ooit overvallen door Antillianen en vertoonde een tijdje hetzelfde gedrag t.a.v. donkere mensen. Gaat vanzelf weer over. Helaas is je autootje tegen die tijd dat het over is niks meer waard, vrees ik.

De Vox Populi laat zich weer van zijn beste, simplistische kant zien. Een auto is slechts een ding. Een ding nota bene waar geen enkeel statement mee gemaakt wordt. Val dan ook meteen iedereen aan die met mes en vork eet, want er worden me wat mensen dood- of neergestoken. Hoe dom kun je zijn????? Dit soort achterlijke lieden dient linea recta zijn rijbewijs voor altijd te worden afggenomen, ze sporen nl. van geen kanten.

Veel reacties wijzen de boosheid in de richting van zwarte Suzuki Swifts af. Daarbij beweert de lezer van de reactie hier net boven dat een auto slechts een ding is. Dat is natuurlijk waar, maar dat betekent niet dat mensen geen eigen betekenis en zelfs emoties toekennen aan objecten en machines, zoals auto’s. Op die gronden denkt David Levy dat we in de toekomst verliefd zullen worden op robots; een theorie die we zullen behandelen in KennisCafé #15 op 15 juni. Minder extreem, maar ook omstreden is het werk van Bruno Latour en Michael Callon met hun actor-network theory. Objecten hebben hun eigen agency en bepalen mede de omgeving. Dat geldt ook voor zwarte Suzuki Swifts.

Zelf zou ik graag het netwerk van die Suzuki in kaart brengen. Op basis van het serienummer moet het toch mogelijk zijn om het leven van de Swift op te tekenen. Wie heeft de betreffende editie van de Swift ontworpen? Was er een technicus verantwoordelijk voor het verstevigen van de voorste kreukelzones?

De Swift van Karst T. was uit 1993. T. was niet de eerste eigenaar. Zal er iemand (of meerdere mensen) zijn geweest, die zijn oude auto heeft herkend? Misschien wel zijn/ haar eerste auto met herinneringen aan een mooie romantische vakantie. Of de monteur die de auto zijn laatste APK beurt gaf en na afloop wellicht de sleutel teruggaf aan Karst T. met de woorden: “Alsjeblieft, hij kan er weer tegenaan”. De vervaldatum van de APK was overigens 17 juni 2009.

We kennen allemaal het einde van de Swift, maar hoe was het leven van de auto? Is het leven trouwens wel echt gestopt, of gaan we het wrak terugzien in een museum?

Los daarvan leeft de auto voort in non-materiële zin. De auto zit in het geheugen gegrift van allen die de beelden van Koninginnedag 2009 over en over hebben gezien. En de Suzuki Swift herdefineert hoe we andere Swifts ervaren en beoordelen. De één bepaalt het beeld van allen. Degene die de comment plaatste over beroofd worden door Antillianen heeft wellicht gelijk. Waar in eerste instantie de reacties op die Swifts, zoals beschreven in het Telegraaf artikel, als absurd en belachelijk overkomen, is het dus misschien wel een hele natuurlijke reactie.

De vergelijking die wordt getrokken tussen de Swift en messen en vorken klinkt lekker, maar klopt helemaal niet. Bij de Swift gaat het tenslotte niet om auto’s in het algemeen, maar een specifieke auto. Stel er is een moord gepleegd en groot in beeld komt het moordwapen. Een doodgewoon bestekmes van Ikea, stainless steel, duidelijk herkenbaar aan het handvat en het relatief brede lemet. De volgende dag ga je eten bij een collega die je niet goed kent. Je collega dekt de tafel en legt doodleuk dat type mes voor je neer op tafel. Schrik je? Maak je een onwillekeurige beweging? Zeg je er wat van? En zal je er weer bewust bij stil staan als je even later je stukje vlees ermee snijdt? En als we die vergelijking doortrekken, hoe reageer je nu als je op het zebrapad loopt en er komt een zwarte Swift aanrijden?

En laten we los van de auto ook even stilstaan bij het karakter van de chauffeurs. Tot nu toe waren de rijders van Swifts anoniem. Dit in tegenstelling tot de mensen achter het stuur van een SUV, BMW, Audi of Alfa. Van chauffeurs van dat soort auto’s hebben velen van ons een archetypisch beeld. Het zijn auto’s waarmee wel degelijk een statement wordt gemaakt; auto’s die de identiteit van de eigenaar maken en bevestigen. Maar voortaan bestaat ook van Suzuki Swift rijders een beeld, zeker als die Swift zwart is en van die generatie. Of je het wil of niet, Karst T. en zijn Swift bepalen nu mede de identiteit van al die andere rijders met zwarte Swifts. En rijden in zo’n auto kan worden opgevat als een statement en er één kopen na 30 april 2009 helemaal. Bij Autotrader staan er nu zo’n 10 te koop. Eens kijken of dat er binnenkort meer worden en of de prijzen gaan dalen.

En dan tot slot de vraag: toen je aan het begin van dit stuk de twee comments las, welke van de twee vond je belachelijk en stom? En nu?

Gisteren vrijwel de hele dag aan de buis gekluisterd gezeten na het gebeuren in Apeldoorn. RTL had besloten non-stop uit te zenden over de aanslag en dat leverde zeer boeiende televisie op. Niet dat er erg veel te melden was. De nieuwsfeiten waren zeker in die eerste uren zeer schaars. Het was boeiend, omdat het een ‘the making of’ van het dagelijkse nieuws werd.

Neem de live uitgezonden persconferentie van 15.45. Elke vraag was te horen, inclusief onzin en slecht luisteren door journalisten.

Ook de keuzes waar de makers zich voor gesteld zagen, waren prominent zichtbaar. Op een gegeven moment werd een ooggetuige aangekondigd van de huiszoeking in Huissen. Het bleek te gaan om een jongentje van een jaar of 12 die onder meer wist te melden dat er een raampje was ingetikt. Op de vraag waarom dat was gebeurd, antwoordde hij: “Wat moet je dan doen als de deur dicht zit?”. Ik heb dit vraaggesprek daarna niet meer terug gezien, wel een aantal andere gesprekken met buurtbewoners, die eigenlijk niets te melden hadden.

Ik had verder het idee dat de presentatoren veel meer waardeoordeel lieten doorschemeren. Zo werd de beslissing om een aantal feesten niet af te lasten in Amsterdam aangekondigd met zichtbaar ongenoegen en de tekst: “Overal stoppen de feesten en vieringen voor Koninginnedag… behalve in Amsterdam”. Dat deze keuze voortkwam uit veiligheidsoverwegingen moesten de kijkers zelf maar afleiden uit de bijzinnen van de verslaggever ter plaatse.

Het meest geboeid raakte ik echter door Ger van der Veen en Sandra Schuurhof, respectievelijk veiligheidsdeskundige en verslaggeefster ter plaatse. Ger van der Veen was vrijwel de hele middag aanwezig was en gaf op elke speculatie en suggestieve vraag met graagte antwoord. Met een zekere regelmaat keek hij daarbij even steels de camera in. Volgens mij wist Van der Veen eigenlijk niets van de genomen maatregelen en had hij net zoveel gezien als wij allemaal. Alles wat daarop volgde noem ik maar even deskundig giswerk. Daarbij schuwde hij grote termen niet.

Zo vond hij dat er steeds meer vragen kwamen over de beveiliging. Van der Veen vertelde uitgebreid over de noodzaak dat veiligheidsscenario’s nooit mogen worden verspreid en dat ze moeten worden genummerd, zodat het altijd duidelijk is wie er heeft gelekt. Want degene die dat nu mogelijk gedaan heeft, zal moeilijk op te sporen zijn. Van der Veen zou het schandalig vinden als de dader in het bezit zou zijn van zo’n veiligheidsscenario. Een mooi verhaal, logisch, en kloppend. Maar het probleem was dat het helemaal niet bekend was wat voor tijdsschema de dader had. Het kan ook een tijdsschema zijn, zoals iedereen die op internet kan vinden.

Een dieptepunt, ook in vraagstelling, was het volgende vraag/ antwoord (vraag gesteld rond half vier): “Maar stel dat het doelwit de Koninklijke familie was, wat kun je dan uitrichten met zo’n kleine Daihatsu tegen zo’n grote bus?” “Nou, als je met de auto de bus in de flanken raakt, dan … [veelbetekende stilte]“.

Ik heb normaal gesproken geen voorkeur voor de NOS ten opzichte van RTL. Ik vind beide vaak vervelend om naar te kijken. Dit keer was het contrast tussen RTL en NOS wel groot, in het voordeel van de NOS, door de gasten. Blijkbaar hebben de redacteuren van de NOS betere adressenboekjes. Zo zat ik te kijken naar het NOS journaal om 16.00 (geloof ik) met een oud hoofd van de veiligheidsdienst van het Koninklijk Huis. Deze man kreeg de vraag voorgeschoteld over de gevolgen als de auto vol explosieven had gezeten; een vraag slechter dan wat dan ook bij RTL. Het antwoord was simpelweg dat dit niet zo was. Verder zei hij dat alle veiligheidsmaatregelen waren genomen en dat tegen sommige dingen het gewoon niet mogelijk is om je te beveiligen. Daarmee had de deskundige bij de NOS toch een heel ander verhaal dan Ger van der Veen die rond die tijd zei dat de vragen steeds groter werden.

Nu begrijp ik ook wel dat zo’n oud hoofd bij de NOS niet zomaar zijn collega’s gaat afvallen en openlijk gaat speculeren over alles wat ze fout hebben gedaan. Onafhankelijk is hij niet. Maar bij hem kon ik tenmiste plaatsen waar hij zijn kennis vandaan had. Bij Van der Veen ontbrak dat. Van der Veen was gewoon veiligheidsdeskundige. Ik ben dus zelf op zoek gegaan bij Google. Het leverde alleen bar weinig op.

De gevonden berichten zijn veelal oud. Het meerendeel gaat over een rel met de gemeente Amsterdam waarvan Van der Veen en zijn stichting SPPH het dupe zijn geweest. Het lijkt erop dat de SPPH de onterecht benadeelde partij is, maar die conclusie is minder snel gevonden dan beschuldigende stukken in onder meer de Volkskrant. Mijn zoektocht leverde mij geen informatie op over de expertise van de heer Van der Veen. Ook de website van de stichting waar hij voorzitter van is, bood geen uitkomst. Ik weet nog steeds niet waarom RTL hem belde om daar te komen zitten.

Sandra Schuurhof was de verslaggeefster ter plaatse van RTL. Vanaf het eerste moment dat ze in beeld kwam, viel ze op door haar nadrukkelijke aanwezigheid in de rapportage en persoonlijke betrokkenheid. Altijd een moeilijke mix in journalistieke verslaggeving, maar gaande weg leek het persoonlijke steeds belangrijker te worden. Zo ging ze al heel snel praten over het einde van Koninginnedag zoals we het nu kennen. En daar is ze niet meer over opgehouden. Nergens werd ze bevestigd in haar mening, ondanks dat ze er herhaaldelijk naar vroeg. Dat maakte echter niets uit. Nadat ze de vraag aan Balkende had kunnen stellen, die iets antwoordde als “dat is nu nog niet aan de orde”, sloot ze af met de zinnen dat we Koninginnedag nooit meer zo zouden vieren.

Bij het half acht bulletin van RTL mocht Sandra nog één keer verslag doen. En alles draaide om haar. “De Koninklijke familie ging achter mij het paleis in. Ik heb ze niet meer zien zwaaien. En toen wist ik dat het afgelopen was, dat Koniginnedag afgelopen was. Premier Balkenende heeft tegen mij gezegd dat de koningin aangeslagen was”. En ga zo maar door. In vrijwel elke zin leek een ik te zitten of een persoonlijke observatie.

Net zoals bij Ger van der Veen voelde ik me geroepen om er achter te komen wie Sandra eigenlijk was, want ik had nog nooit van haar gehoord. Google leverde dit keer veel meer info op en een gevoel dat ik haar wel had moeten kennen. Ze werkte al tien jaar bij RTL Nieuws, maar was kort geleden de royalty verslaggeefster geworden voor zowel RTL Nieuws als RTL Boulevard. En dat feit levert een paar mooie quotes op:

,,Kom ik bij het winkelen Máxima tegen, zeggen we altijd even gedag. Denk nou niet dat ik haar meteen gezellig vraag wat ze heeft gekocht, want ons contact blijft zakelijk. Maar ik kijk natuurlijk onwillekeurig wel even van welke winkels ze tassen draagt.”

“Ik werk al meer dan tien jaar voor RTL Nieuws. Dan ben je een soort doorgeefluik, als persoon doe je er eigenlijk niet toe. In Boulevard is het geven van nieuws natuurlijk ook wel belangrijk, alleen dan draait het meer om mijn persoon. Wie ben ik, en wat vind ik ervan?“

Waarom vond RTL het eigenlijk nodig om non stop uit te zenden? Waarom niet het nieuws steeds herhalen en dan onder in beeld zetten dat er meteen zou worden uitgezonden zodra er nieuwe ontwikkelingen bekend zouden worden? Het NOS deed zoiets en dat werkte beter. Er was simpelweg niet genoeg te melden voor een permanente uitzending. Maar voor mij leverde het dus om andere redenen boeiende televisie op. Een uitzending “rampjournalistiek, werk in uitvoering”. Een uitzending “Roeien met de riemen die je hebt”. En daar is veel lef voor nodig. Ik ben blij dat ik er bijna geen moment van heb gemist.