Stemmen. Stemmen. Stemmen. Mocht de opkomst voor de Europese verkiezingen meevallen 4 juni, dan zal dat niet komen door het spotje waarin een man en een vrouw door het bos lopen en de man stemmen hoort die zeggen “Stemmen”. De man zegt tegen de vrouw: “Ik hoor stemmen”. Waarna de vrouw volkomen neutraal antwoord: “Ja, we gaan stemmen. Voor het Europees parlement”. Wat is dat nou voor spot? Is het een poging tot humor? Of is het echt alleen maar om mensen te herinneren aan het feit dat ze moeten … stemmen? Maar dan had “4 juni: Verkiezingen Europees parlement. Vergeet het niet!”, ook volstaan.

Wat wel een verademing is, is dat het spotje volledig verstoken is van enige uitleg over de EU. Het is niet het zoveelste pleidooi voor het belang van Brussel. Dat is een uitzondering. Er worden heel veel verkiezingsprogramma’s georganiseerd, maar eigenlijk zijn het (pro) Europa programma’s. Een voorbeeld: vrijdag aanstaande is in de Melkweg een programma dat heet ‘I Vote Europe’. Uit de inleidende tekst:

Aan de vooravond van de verkiezingen komen musici, schrijvers, (oud)politici, lijsttrekkers, filmmakers, ondernemers en sporters bij elkaar om te praten over het karakter van Europa en over de invloed die de verkiezingen gaan hebben op ons Nederlandse leven.

De lijsttrekkers worden als vierde categorie genoemd. Over de standpunten van de partijen rept de tekst hoegenaamd niet. De opening wordt verzorgt door staatssecretaris Europese Zaken Timmermans. De bijeenkomst wordt gefinancieerd door de permanente vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Den Haag en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat is op zich al vreemd. Het gaat hier tenslotte om verkiezingen gekoppeld aan een democratisch instituut. Waarom wordt die gefinancieerd door een Europese instantie die mede door het EP wordt gecontroleerd en een Nederlands ministerie dat zich met het buitenland bezig houdt? Stel je voor dat bij de volgende verkiezing voor de Tweede Kamer een bijeenkomst wordt gefinancieerd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken, opening door de minister, lijsttrekkers worden als vierde genoemd en met als titel “Ik stem Nederland”.

Want die titel – I vote Europe - is ook al raar. In de titel kies je Europa. Er zit geen voorzetsel bij. Je kiest… Europa. Is Europa hier synoniem aan de EU? En de EU wordt gelijkgesteld aan het Europese Parlement? En ik stem toch niet op Europa? De EU is er. Waar we op moeten stemmen is op de partij waarvan we denken dat die de beste visie op die EU heeft.  

Het probleem met zoveel Europa programma’s is, dat de EU niet ‘is’. Het is net alsof de Europese Verkiezingen gaan over het herbevestigen van onze deelname aan de EU. Alsof het een referendum is. Dus moet er nog maar eens worden uitgelegd hoe belangrijk de EU is (of niet). Alle goede intenties bij een programma als ‘I vote Europe’ ten spijt, het resultaat is juist dat je de EU ondermijnt i.p.v. versterkt. Het zou moeten gaan over de verkiezingen; over wat de partijen van plan zijn in Brussel. Pas dan neem je de EU en het parlement serieus.

Dat stomme spotje uit het begin doet dat dan tenminste goed. De EU is en waar het dus om gaat is … stemmen.

Begin april stond in The Economist Neuroscience and Social deprivation. Mensen die opgroeien in armoede blijven het ook later in hun leven slecht doen, ongeacht politiek systeem of mooie beleidsplannen gebaseerd op weer nieuw sociologisch onderzoek. Nieuw onderzoek naar hersenactiveit toont echter aan dat opgroeien in armoede tot stressvolle omstandigheden leiden die het korte termijn geheugen beïnvloeden. Kinderen opgegroeid in armoede kunnen slechter informatie opslaan voor korte termijn gebruik dan kinderen uit de middenklasse.

Een paar weken later las ik een ander artikel, Brain Gain in de The New Yorker. Dit verhaal gaat over het gebruik van neuroenhancers met name onder studenten in de VS om prestaties te verbeteren. De drugs dragen vooral bij aan langer geconcentreerd blijven en daardoor meer aan kunnen op een dag. Zo kun je er wel best vijf papers meeschrijven, al moet je niet je beste werk verwachten, want je creatieviteit neemt niet toe. Maar dat hoeft misschien ook niet in ons tijdsgewricht, want de meeste werkgevers willen harde werkers, die vooral op tijd leveren. “Every time has its own drug”.

Wat mij echter het meest bij bleef, is dat drugs als Adderall het korte termijn geheugen stimuleren, de mogelijkheid om informatie op te slaan en op korte termijn weer te gebruiken. Wanneer dit geheugen al goed functioneert is het effect van de drugs beduidend minder. Mensen met een slecht functionerend korte termijn geheugen hebben de meeste profijt van het gebruik van de drugs. Oftewel, The End of Poverty bereiken we niet door miljarden aan arme landen te geven, maar door massaal Adderall aan armen te verstrekken.

Adderall, voor duurzame nivellering.

Grote SUV’s en busjes van de politie blokkeerden op 4 mei de toegangswegen naar de Dam. Bij de herdenkingsdienst in Apeldoorn mochten er geen auto’s zichtbaar zijn in de directe omgeving van de schouwburg waar de dienst plaats vond. De angst voor aanslagen met auto’s heeft door Karst T. in zijn zwarte Suzuki Swift Nederland bereikt.

Die angst leeft in Irak al langer. In maart stond het Amerikaanse toneelgezelschap Sponsored by Nobody twee dagen in De Balie met de voorstelling W.M.D. (just the low points). Eén van acteurs was de in België woonachtige Irakees Mokhalled Rasem. Hij ontvluchtte Irak in 2004. Hij vertelde over zijn ervaringen in de laatste maanden voor zijn vertrek. Hij heeft vrienden verloren door autobommen. Hij heeft auto’s zien ontploffen. Op een bepaald moment liep hij over straat al scannend naar verdachte auto’s. Wij kunnen daar iets van mee krijgen door filmpjes te bekijken op youtube zonder natuurlijk zelf daadwerkelijk fysiek risico te lopen.

Een ander moment dat ik me een heel klein beetje kon voorstellen hoe het is om met de angst voor autobommen te leven was twee jaar geleden toen Partizan Publik twee autobomwrakken naar Nederland wist te krijgen en op het Leidseplein legde. Op de grond van het Leidseplein waren lijnen getekend, die aangaven dat je in het bereik van de bom stond. Een andere lijn gaf aan dat vanaf dat punt de bom dodelijk zou zijn. Als die auto ontploft was, daar op die plek, dan zou er niets van het hele plein zijn overgebleven.

Net zoals ik beschreef over de Swift, werd ik daar op het Leidseplein nieuwsgierig naar de auto. Ik probeerde er achter te komen wat voor type auto het eigenlijk was. Het bleek te gaan om een Toyota Carina II.Wat voor leven had deze auto gehad? Wie heeft hem ontworpen? Waar was hij geproduceerd? Welke eigenaren heeft de wagen allemaal gehad?

Misschien was het zelfs wel een geïmporteerde tweedehands auto, eentje die ooit hier in Nederland rondreed. Dat is natuurlijk niet waarschijnlijk, maar zeker niet vergezocht. Iedereen die wel eens in Derde Wereldlanden is geweest, heeft auto’s zien rondrijden met duitse reclames of een NL sticker. Ik heb in elk geval onder andere gele bussen gezien in Guinee met daarop “06-9292 Voor al uw OV-Reisinformatie”.

Hoe dichtbij ‘Nederlandse’ auto’s bij bomaanslagen kunnen komen bewijst toch wel deze foto van een Fort Sierra met een sticker van Attractiepark Slagharen (post van 15 juli 2003). De foto is alweer uit 2003, maar als oud medewerker van het park deed de foto mij veel. Er is zelfs een (zeer) kleine kans dat ik die sticker heb geplakt.

Op basis van het serienummer van die Toyota of zelfs van die Fort Sierra moet het toch mogelijk zijn om ongeveer te construeren hoe deze auto’s van ontwerpfase tot bom werden en nu verder leven als symbool van verschrikking.

Ik zou er graag een boek over willen schrijven. Het levert uiteraard een geromantiseerd verhaal op, waar levens van mensen over de wereld met elkaar verweven worden om te culmineren tot die ontploffing in Baghdad. Het zou vanuit een gebruiksvoorwerp de wereld laten zien, de levens van mensen die met de auto in aanraking zijn geweest en het zou laten zien hoe mensen tot de auto, inclusief culturele en pragmatische verschillen. Van heilige koe en ultiem individueel vervoersmiddel tot wapen in handen van religieuze fanaten. Het boek zou vergelijkbaar zijn met de film Babel, waar een geweer achtergelaten in Marokko door een Japanse zakenman de levens van verschillende families op tragische wijze met elkaar verbindt.

Naast dat ik denk dat het een interessant globaliserings verhaal oplevert, zou ik ermee ook bij willen dragen aan het niet langer anoniem laten van die autobommen. Om het voorbeeld van mijn vorige post aan te halen, een item dat zegt: “man vermoord met bestekmes” is minder indrukwekkend dan “man vermoord met Ikea bestekmes”. Wat bij ons bijna niet anders kon, doordat iedereen die Swift heeft zien doorrijden, dat moet bij Irak ook. We hebben in Nederland toch zeker 6 miljoen auto´s rondrijden, maar hoeveel Swifts zitten daartussen. Of Toyota Carina II´s. “Autbom onploft op boekenmarkt in Bagdad, 38 doden.” Of “Toyota Carina ontploft op boekenmarkt in Bagdad, 38 doden.”

Ik vermoed dat in elk geval iedereen die een Carina heeft gehad en zelfs iedereen met een Toyota langer bij dit berichtje stilstaat, dan wanneer de auto anoniem blijft.

Apeldoorn 2009 zal de bezitters van zwarte suzuki’s nog lang heugen. De Telegraaf berichtte dat chauffeurs van deze auto’s commentaar kregen en dat er naar ze gebaard werd. Een aantal van de comments dat volgde op dit bericht wil ik hier graag herhalen.

Dat is normal gedrag dat op een trauma volgt. Dat moet weer wegzakken. Ik ben ooit overvallen door Antillianen en vertoonde een tijdje hetzelfde gedrag t.a.v. donkere mensen. Gaat vanzelf weer over. Helaas is je autootje tegen die tijd dat het over is niks meer waard, vrees ik.

De Vox Populi laat zich weer van zijn beste, simplistische kant zien. Een auto is slechts een ding. Een ding nota bene waar geen enkeel statement mee gemaakt wordt. Val dan ook meteen iedereen aan die met mes en vork eet, want er worden me wat mensen dood- of neergestoken. Hoe dom kun je zijn????? Dit soort achterlijke lieden dient linea recta zijn rijbewijs voor altijd te worden afggenomen, ze sporen nl. van geen kanten.

Veel reacties wijzen de boosheid in de richting van zwarte Suzuki Swifts af. Daarbij beweert de lezer van de reactie hier net boven dat een auto slechts een ding is. Dat is natuurlijk waar, maar dat betekent niet dat mensen geen eigen betekenis en zelfs emoties toekennen aan objecten en machines, zoals auto’s. Op die gronden denkt David Levy dat we in de toekomst verliefd zullen worden op robots; een theorie die we zullen behandelen in KennisCafé #15 op 15 juni. Minder extreem, maar ook omstreden is het werk van Bruno Latour en Michael Callon met hun actor-network theory. Objecten hebben hun eigen agency en bepalen mede de omgeving. Dat geldt ook voor zwarte Suzuki Swifts.

Zelf zou ik graag het netwerk van die Suzuki in kaart brengen. Op basis van het serienummer moet het toch mogelijk zijn om het leven van de Swift op te tekenen. Wie heeft de betreffende editie van de Swift ontworpen? Was er een technicus verantwoordelijk voor het verstevigen van de voorste kreukelzones?

De Swift van Karst T. was uit 1993. T. was niet de eerste eigenaar. Zal er iemand (of meerdere mensen) zijn geweest, die zijn oude auto heeft herkend? Misschien wel zijn/ haar eerste auto met herinneringen aan een mooie romantische vakantie. Of de monteur die de auto zijn laatste APK beurt gaf en na afloop wellicht de sleutel teruggaf aan Karst T. met de woorden: “Alsjeblieft, hij kan er weer tegenaan”. De vervaldatum van de APK was overigens 17 juni 2009.

We kennen allemaal het einde van de Swift, maar hoe was het leven van de auto? Is het leven trouwens wel echt gestopt, of gaan we het wrak terugzien in een museum?

Los daarvan leeft de auto voort in non-materiële zin. De auto zit in het geheugen gegrift van allen die de beelden van Koninginnedag 2009 over en over hebben gezien. En de Suzuki Swift herdefineert hoe we andere Swifts ervaren en beoordelen. De één bepaalt het beeld van allen. Degene die de comment plaatste over beroofd worden door Antillianen heeft wellicht gelijk. Waar in eerste instantie de reacties op die Swifts, zoals beschreven in het Telegraaf artikel, als absurd en belachelijk overkomen, is het dus misschien wel een hele natuurlijke reactie.

De vergelijking die wordt getrokken tussen de Swift en messen en vorken klinkt lekker, maar klopt helemaal niet. Bij de Swift gaat het tenslotte niet om auto’s in het algemeen, maar een specifieke auto. Stel er is een moord gepleegd en groot in beeld komt het moordwapen. Een doodgewoon bestekmes van Ikea, stainless steel, duidelijk herkenbaar aan het handvat en het relatief brede lemet. De volgende dag ga je eten bij een collega die je niet goed kent. Je collega dekt de tafel en legt doodleuk dat type mes voor je neer op tafel. Schrik je? Maak je een onwillekeurige beweging? Zeg je er wat van? En zal je er weer bewust bij stil staan als je even later je stukje vlees ermee snijdt? En als we die vergelijking doortrekken, hoe reageer je nu als je op het zebrapad loopt en er komt een zwarte Swift aanrijden?

En laten we los van de auto ook even stilstaan bij het karakter van de chauffeurs. Tot nu toe waren de rijders van Swifts anoniem. Dit in tegenstelling tot de mensen achter het stuur van een SUV, BMW, Audi of Alfa. Van chauffeurs van dat soort auto’s hebben velen van ons een archetypisch beeld. Het zijn auto’s waarmee wel degelijk een statement wordt gemaakt; auto’s die de identiteit van de eigenaar maken en bevestigen. Maar voortaan bestaat ook van Suzuki Swift rijders een beeld, zeker als die Swift zwart is en van die generatie. Of je het wil of niet, Karst T. en zijn Swift bepalen nu mede de identiteit van al die andere rijders met zwarte Swifts. En rijden in zo’n auto kan worden opgevat als een statement en er één kopen na 30 april 2009 helemaal. Bij Autotrader staan er nu zo’n 10 te koop. Eens kijken of dat er binnenkort meer worden en of de prijzen gaan dalen.

En dan tot slot de vraag: toen je aan het begin van dit stuk de twee comments las, welke van de twee vond je belachelijk en stom? En nu?

Gisteren vrijwel de hele dag aan de buis gekluisterd gezeten na het gebeuren in Apeldoorn. RTL had besloten non-stop uit te zenden over de aanslag en dat leverde zeer boeiende televisie op. Niet dat er erg veel te melden was. De nieuwsfeiten waren zeker in die eerste uren zeer schaars. Het was boeiend, omdat het een ‘the making of’ van het dagelijkse nieuws werd.

Neem de live uitgezonden persconferentie van 15.45. Elke vraag was te horen, inclusief onzin en slecht luisteren door journalisten.

Ook de keuzes waar de makers zich voor gesteld zagen, waren prominent zichtbaar. Op een gegeven moment werd een ooggetuige aangekondigd van de huiszoeking in Huissen. Het bleek te gaan om een jongentje van een jaar of 12 die onder meer wist te melden dat er een raampje was ingetikt. Op de vraag waarom dat was gebeurd, antwoordde hij: “Wat moet je dan doen als de deur dicht zit?”. Ik heb dit vraaggesprek daarna niet meer terug gezien, wel een aantal andere gesprekken met buurtbewoners, die eigenlijk niets te melden hadden.

Ik had verder het idee dat de presentatoren veel meer waardeoordeel lieten doorschemeren. Zo werd de beslissing om een aantal feesten niet af te lasten in Amsterdam aangekondigd met zichtbaar ongenoegen en de tekst: “Overal stoppen de feesten en vieringen voor Koninginnedag… behalve in Amsterdam”. Dat deze keuze voortkwam uit veiligheidsoverwegingen moesten de kijkers zelf maar afleiden uit de bijzinnen van de verslaggever ter plaatse.

Het meest geboeid raakte ik echter door Ger van der Veen en Sandra Schuurhof, respectievelijk veiligheidsdeskundige en verslaggeefster ter plaatse. Ger van der Veen was vrijwel de hele middag aanwezig was en gaf op elke speculatie en suggestieve vraag met graagte antwoord. Met een zekere regelmaat keek hij daarbij even steels de camera in. Volgens mij wist Van der Veen eigenlijk niets van de genomen maatregelen en had hij net zoveel gezien als wij allemaal. Alles wat daarop volgde noem ik maar even deskundig giswerk. Daarbij schuwde hij grote termen niet.

Zo vond hij dat er steeds meer vragen kwamen over de beveiliging. Van der Veen vertelde uitgebreid over de noodzaak dat veiligheidsscenario’s nooit mogen worden verspreid en dat ze moeten worden genummerd, zodat het altijd duidelijk is wie er heeft gelekt. Want degene die dat nu mogelijk gedaan heeft, zal moeilijk op te sporen zijn. Van der Veen zou het schandalig vinden als de dader in het bezit zou zijn van zo’n veiligheidsscenario. Een mooi verhaal, logisch, en kloppend. Maar het probleem was dat het helemaal niet bekend was wat voor tijdsschema de dader had. Het kan ook een tijdsschema zijn, zoals iedereen die op internet kan vinden.

Een dieptepunt, ook in vraagstelling, was het volgende vraag/ antwoord (vraag gesteld rond half vier): “Maar stel dat het doelwit de Koninklijke familie was, wat kun je dan uitrichten met zo’n kleine Daihatsu tegen zo’n grote bus?” “Nou, als je met de auto de bus in de flanken raakt, dan … [veelbetekende stilte]“.

Ik heb normaal gesproken geen voorkeur voor de NOS ten opzichte van RTL. Ik vind beide vaak vervelend om naar te kijken. Dit keer was het contrast tussen RTL en NOS wel groot, in het voordeel van de NOS, door de gasten. Blijkbaar hebben de redacteuren van de NOS betere adressenboekjes. Zo zat ik te kijken naar het NOS journaal om 16.00 (geloof ik) met een oud hoofd van de veiligheidsdienst van het Koninklijk Huis. Deze man kreeg de vraag voorgeschoteld over de gevolgen als de auto vol explosieven had gezeten; een vraag slechter dan wat dan ook bij RTL. Het antwoord was simpelweg dat dit niet zo was. Verder zei hij dat alle veiligheidsmaatregelen waren genomen en dat tegen sommige dingen het gewoon niet mogelijk is om je te beveiligen. Daarmee had de deskundige bij de NOS toch een heel ander verhaal dan Ger van der Veen die rond die tijd zei dat de vragen steeds groter werden.

Nu begrijp ik ook wel dat zo’n oud hoofd bij de NOS niet zomaar zijn collega’s gaat afvallen en openlijk gaat speculeren over alles wat ze fout hebben gedaan. Onafhankelijk is hij niet. Maar bij hem kon ik tenmiste plaatsen waar hij zijn kennis vandaan had. Bij Van der Veen ontbrak dat. Van der Veen was gewoon veiligheidsdeskundige. Ik ben dus zelf op zoek gegaan bij Google. Het leverde alleen bar weinig op.

De gevonden berichten zijn veelal oud. Het meerendeel gaat over een rel met de gemeente Amsterdam waarvan Van der Veen en zijn stichting SPPH het dupe zijn geweest. Het lijkt erop dat de SPPH de onterecht benadeelde partij is, maar die conclusie is minder snel gevonden dan beschuldigende stukken in onder meer de Volkskrant. Mijn zoektocht leverde mij geen informatie op over de expertise van de heer Van der Veen. Ook de website van de stichting waar hij voorzitter van is, bood geen uitkomst. Ik weet nog steeds niet waarom RTL hem belde om daar te komen zitten.

Sandra Schuurhof was de verslaggeefster ter plaatse van RTL. Vanaf het eerste moment dat ze in beeld kwam, viel ze op door haar nadrukkelijke aanwezigheid in de rapportage en persoonlijke betrokkenheid. Altijd een moeilijke mix in journalistieke verslaggeving, maar gaande weg leek het persoonlijke steeds belangrijker te worden. Zo ging ze al heel snel praten over het einde van Koninginnedag zoals we het nu kennen. En daar is ze niet meer over opgehouden. Nergens werd ze bevestigd in haar mening, ondanks dat ze er herhaaldelijk naar vroeg. Dat maakte echter niets uit. Nadat ze de vraag aan Balkende had kunnen stellen, die iets antwoordde als “dat is nu nog niet aan de orde”, sloot ze af met de zinnen dat we Koninginnedag nooit meer zo zouden vieren.

Bij het half acht bulletin van RTL mocht Sandra nog één keer verslag doen. En alles draaide om haar. “De Koninklijke familie ging achter mij het paleis in. Ik heb ze niet meer zien zwaaien. En toen wist ik dat het afgelopen was, dat Koniginnedag afgelopen was. Premier Balkenende heeft tegen mij gezegd dat de koningin aangeslagen was”. En ga zo maar door. In vrijwel elke zin leek een ik te zitten of een persoonlijke observatie.

Net zoals bij Ger van der Veen voelde ik me geroepen om er achter te komen wie Sandra eigenlijk was, want ik had nog nooit van haar gehoord. Google leverde dit keer veel meer info op en een gevoel dat ik haar wel had moeten kennen. Ze werkte al tien jaar bij RTL Nieuws, maar was kort geleden de royalty verslaggeefster geworden voor zowel RTL Nieuws als RTL Boulevard. En dat feit levert een paar mooie quotes op:

,,Kom ik bij het winkelen Máxima tegen, zeggen we altijd even gedag. Denk nou niet dat ik haar meteen gezellig vraag wat ze heeft gekocht, want ons contact blijft zakelijk. Maar ik kijk natuurlijk onwillekeurig wel even van welke winkels ze tassen draagt.”

“Ik werk al meer dan tien jaar voor RTL Nieuws. Dan ben je een soort doorgeefluik, als persoon doe je er eigenlijk niet toe. In Boulevard is het geven van nieuws natuurlijk ook wel belangrijk, alleen dan draait het meer om mijn persoon. Wie ben ik, en wat vind ik ervan?“

Waarom vond RTL het eigenlijk nodig om non stop uit te zenden? Waarom niet het nieuws steeds herhalen en dan onder in beeld zetten dat er meteen zou worden uitgezonden zodra er nieuwe ontwikkelingen bekend zouden worden? Het NOS deed zoiets en dat werkte beter. Er was simpelweg niet genoeg te melden voor een permanente uitzending. Maar voor mij leverde het dus om andere redenen boeiende televisie op. Een uitzending “rampjournalistiek, werk in uitvoering”. Een uitzending “Roeien met de riemen die je hebt”. En daar is veel lef voor nodig. Ik ben blij dat ik er bijna geen moment van heb gemist.