Obama is Superman (IV)
Obama maakte goede sier toen hij zijn Europese tour afsloot met een speech over het uitbannen van kernwapens. Ko Colijn laat in zijn blog bij Vrij Nederland zien dat Obama weliswaar een duidelijk ander geluid laat horen ten opzichte van Bush, maar dat het niet echt om radicale voorstellen gaat.
Waar minder over bekend is en weinig over geschreven wordt, is de culturele context waarin nucleaire wapens begrepen en gewaardeerd worden. Als Obama iets moet doen, is het die context veranderen in de Verenigde Staten. De gewenste nucleaire wapen vrije wereld komt dan een stuk dichterbij. De context waar ik het over heb, kan het beste geïllustreerd met het werk van de Britse antropoloog Hugh Gusterson. Hij was te gast in De Balie in november 2007. Gusterson is een van oorsprong Britse antropoloog, die al jaren woont en werkt in de Verenigde Staten. Hij begon ooit als anti-nucleaire wapen activist, maar hij raakte meer geïnteresseerd in het begrijpen van de mensen die aan de wapens werken – zijn tegenstanders – dan in actie voeren (hij is overigens nog steeds tegen de wapens). Hij zette een etnografisch onderzoek op om de werknemers van Livermore, één van de Amerikaanse wapen laboratoria, te doorgronden. De resultaten van dat onderzoek zijn prachtig beschreven in de boeken Nuclear Rites en People of the Bomb.
Eén van de belangrijkste kenmerken waarop de medewerkers hun werkzaamheden voor zichzelf verantwoorden, is de rotsvaste overtuiging dat wat zij doen in het lab bijdraagt aan een veilige wereld. De grondslag hiervoor ligt in de stand off met de Russen tijdens de Koude Oorlog. De wapensleutelaars zien zichzelf als helden van de Koude Oorlog; als de mensen die de overwinning mogelijk gemaakt hebben. En die overtuiging is breed gedragen in de Amerikaanse samenleving.
Een ander belangrijk element in de cultural context is de morele en rationele superioriteit van de Amerikanen, waardoor kernwapens bij de VS in veilige handen zijn. Bij de rest van de wereld daarentegen… Waren eerst de Russen onvoorspelbare, irrationale en gevaarlijke mensen die zomaar kernwapens konden inzetten, sinds het einde van de Koude Oorlog zijn dat vooral ‘rogue regimes’ en Derde Wereldlanden in het algemeen. Of zoals Hugh Gusterson het beschrijft:
“Third World countries are often represented in the discourse of proliferation as countries lacking impulse control and led by fanatical, brutal, or narcissistic leaders who might misuse nuclear weapons. Defense Secretary William Cohen, for example, referred to India and Pakistan as countries “engaging in chauvinistic chest-pounding about their nuclear manhood”.
Dit citaat komt uit het artikel Nuclear Weapons and the Other in Western Imagination (scan is helaas slecht, missen woorden van de linkerpagina) van Gusterson. Een artikel uit 1999, dus nog voordat Bush aan de macht kwam en de aanslagen van 11 september plaats vonden. Toen al schreef Gusterson: “Although the United States is not a theocracy, the American people have their own manifest destiny and divine calling that is not always so different from that of the Islamic fundamentalists whose nuclear ambitions they so fear.” Hij vervolgt deze opmerking met een aantal citaten van militairen en wetenschappers die bijvoorbeeld denken dat Jezus ook de bom zou hebben gegooid op Hiroshima.
Gusterson was in 2007 te gast in een aflevering van de Geglobaliseerde Glazen Bol (vanaf het fragment Do American nuclear scientists have a narrow worldview?). Hij vertelde dat hij jaarlijks een collegereeks voor Amerikaanse studenten geeft, waarin hij de aanvallen op Hiroshima en Nagasaki behandelt . Aan het eind van de reeks, dus nadat hij alle afwegingen heeft behandeld en alle schade heeft laten zien, vraagt hij wie van de studenten nu, met de huidige kennis, de bommen zou werpen. Elk jaar is dat een ruime meerderheid.
Als laatste illustratie van de Amerikaanse kijk op de eigen nucleaire macht, wil ik wijzen op de US Nuclear Posture Review (NPR) uit 2002. Hierin worden zeven landen genoemd als mogelijke nucleaire doelwitten; Rusland, China, Irak, Iran, Noord-Korea, Syrië en Lybië. Belangrijker is echter dat in het document geen echt onderscheid wordt gemaakt tussen nucleaire en conventionele wapens en dat de VS zich het recht voorbehouden om de wapens in te zetten, wanneer zij dat nodig vinden.
Het is vanuit die Amerikaanse setting heel jammer dat Obama ervoor koos om zijn toespraak over de kernwapens in het buitenland te houden en niet de VS zelf. Want als er ergens een cultuuromslag nodig is, dan is het in de VS. Nu laadt Obama de verdenking op zich, dat ook hij als rationele leraar de mondiale klas toespreekt dat het speelkwartier voorbij is en dat het de hoogste tijd is om volwassen te worden. En ik verdenk hem er verder van dat hij met een zogenaamde visonaire toespraak met name de Europeanen nog meer heeft willen paaien. Gezien de lovende reacties is dat gelukt. Obama is een grote held. Misschien is de gelijkenis met de toespraak van Superman in Superman IV dan ook helemaal geen toeval (zie vanaf 6.03 tot 7.20, ook al is de rest ook heel grappig). En dat het om de slechtste Superman film gaat, is dat dan ook niet.
Tags: Gusterson, kernwapens, Obama