Aanstaande vrijdag 16 april reiken wij het eerste exemplaar van Tirade 433 uit aan filmmaker Hanro Smitsman. In deze Tirade zijn zeven verhalen opgenomen die geschreven zijn met de logline van een korte film als uitgangspunt. Die films zijn als dvd bijgeleverd bij Tirade, onderstaand “essay” van mijn hand is ook in het tijdschrift opgenomen.

Loglines

Je staat in de rij bij de kassa van de Bijenkorf. Er zijn nog drie klanten voor je en degene die aan de beurt is wil heel graag dat de kassamedewerker zijn strijkplank inpakt. Je hebt dus nog even. Dan ontdek je dat de persoon voor je de redacteur van een uitgever is, waar jij graag jouw eerste roman uit zou brengen. Dan moet je toeslaan. Je moet in één zin kunnen vertellen waarom jouw verhaal publicatie verdient. En dan denk je terug aan dit moment. Aan het moment dat je las over loglines. Dat die handig zijn om je verhaal te verkopen, en dat zij niet uniek zijn voor boeken.

De logline heeft het in de filmwereld het beste naar zijn zin op filmfestivals. Doorgaans drijven de filmbonzen op filmfestivals hun handel. Daar vertellen filmmakers de logline aan producenten, producenten aan sales agents, sales agents aan distributeurs, distributeurs aan vertoners en de vertoners aan het publiek. De logline is een economisch smeermiddel. Met die ene zin wordt bepaald of een producent bereid is geld in een project te steken en de film in productie neemt, of dat het bij slechts die ene zin in het hoofd van de schrijver blijft.

Het risico dat het bij die ene regel blijft, valt natuurlijk te vermijden. Schrijvers die kennis over een degelijke logline ontberen, maar wel een creatieve geest hebben, gaan op zoek naar alternatieven. Eén alternatief is met steun van vrienden en bekenden een low budget feature film maken. Dat kan zeer goed uitpakken, getuige de film Following van Christopher Nolan. Deze film won op het Internationaal Filmfestival in Rotterdam en was de start van een glansrijke carrière van de regisseur die tien jaar later The Dark Knight regisseerde. De low budget feature is de beste oplossing voor die schrijvers wier loglines nooit minder dan een A4 beslaan. Het tweede alternatief en de oplossing voor schrijvers die wel compact kunnen schrijven is klein beginnen. Klein en kort. De korte film is de plek waar filmmakers grenzen kunnen verleggen, waar geëxperimenteerd wordt met vertelstructuur en filmtechniek. Korte film is de plek waar het medium film het best tot zijn recht komt.

Een genre waarbij het medium zelden goed uit de verf komt, is de boekverfilming. Nooit heb ik iemand horen beweren dat een boekverfilming beter dan het boek zelf was. Toch is het in Nederland niet ongebruikelijk om de vaderlandse literatuur te verfilmen en levert dit grote publiekssuccessen op. Maar het feit dat alle mensen die het boek gelezen hebben ook de film willen gaan zien, wil nog niet zeggen dat de film ook goed is. Heel soms wordt er naar aanleiding van een film een boek geschreven, maar ik heb nog nooit iemand horen zeggen dat hij de verboeking van Zwartboek beter vond dan de film.

De boekverfilmingen die wel interessant zijn, stellen de liefhebber van het origineel vaak teleur. Het verhaal lijkt geweld aangedaan omdat het geschikt is gemaakt voor het medium waarin het verteld wordt. En omdat proza en films ondanks alle kruisbestuivingen toch twee verschillende kunsten blijven, stellen boekverfilmingen de liefhebbers van deze verschillende kunsten zelden beiden tegelijkertijd tevreden.

Voor Tirade hebben wij een poging gedaan om de kruisbestuivingen wél vruchtbaar tot stand te brengen. Met slechts de verkoopbabbel van zeven bestaande korte films als aanknopingspunt nodigden wij schrijvers uit om hun visie op deze kernachtige samenvattingen uit te werken. En dat levert interessante vergelijkingen op. Welke stijl van vertellen past het best bij het medium, welke structuur levert de beste dramatiek op?

Natuurlijk hebben wij bij de selectie van de films niet alleen gekeken naar de loglines. De films die wij selecteerden onderscheiden zich door sterke regie, omdat stijl en inhoud kloppen. Maar – eerlijk is eerlijk – het basisidee van de film, de logline, moest sterk zijn. Wanneer de verhalen en films naast elkaar gelegd worden valt direct op dat het eerder genoemde belang van loglines voor het eindresultaat tegenvalt. Zelden ontwikkelen de verhalen zich op dezelfde manieren in film en op papier – de auteurs kenden de films en zelfs de titels van de films niet. Met het veranderen van de achtergrond waartegen de verhalen zich afspelen, veranderen ook betekenislagen. In het grauwe Sniffer van regisseur Bobbie Peers is er geen moment sprake van een overheid die haar bevolking beperkingen oplegt, maar eerder een beperking die het volk zichzelf oplegt. Omdat het op die manier prettig leven is. In De Grote Storing, het verhaal naar aanleiding van Sniffer, van Bianca Boer lijkt met de verplaatsing van de locatie ook direct een oer-Hollands wantrouwen in de overheid losgemaakt, terwijl het leven juist vrijer lijkt dan in het origineel.

Ook in Keyser Söze was het niet, het verhaal van Jan van Mersbergen, brengt de verplaatsing naar de Diamantbuurt grote veranderingen met zich mee. Deze achtergrond waartegen het verhaal zich afspeelt, brengt een actuele maatschappelijke problematiek naar voren, terwijl Soft van regisseur Simon Elllis zich toespitst op de moeizame persoonlijke relatie tussen vader en zoon.

Dajo van Hanro Smitsman is de enige film van vaderlandse bodem die in de selectie is opgenomen. Door deze film op te nemen in de selectie, spelen wij eigenlijk een ouderwets telefoonspel. Fluister in een kring jouw buurvrouw een zin in haar oor en ontdek hoe snel de inhoud van de boodschap verandert. Dajo is gebaseerd op een passage uit het boek Suikerbeest van Anjet Daanje. Samen met Smitsman schreef zij het scenario voor de succesvolle korte film en Vincent Overeem schreef naar aanleiding van de logline van Dajo het verhaal Panter. De meest opvallende overeenkomst tussen de twee is – al zou je dat op het eerste oog niet zeggen – de titel.

Inmiddels is de strijkplank ingepakt, en heb je de redacteur net uitgelegd dat het niet uitmaakt dat jouw logline verre van bondig is. Het gaat niet om de logline, het gaat om het medium, de kunstenaar en een weloverwogen uitwerking van het idee. Hij knikt nog even instemmend, rekent af en loopt weg.

LOGLINE TIRADE in De Balie

Acht schrijvers schreven een verhaal nav een logline van een Europese korte film. Logline=een film in een a twee pakkende zinnen. Luister naar het verhaal & bekijk de film.

VR 16 april, 20.00 uur Wrestling van Grimur Hakonarson & Geen verstand van rozen van Walter van den Berg + Sniffer van Bobbie Peers & De Grote Storing van Bianca Boer

ZA 17 april 20.00 uur Soft van Simon Ellis & Keyser Soze was het niet van Jan van Mersbergen + The adventure van Michael Brune & Een speciale dag van Maartje Wortel

ZO 18 april, 14.00 uur Nous van Olivier Hems & Lijken op tafel van Lodewijk van Oord + Meme pas mort van Claudine Natkine & Twee meisjes van Elke Geurts.

De Hongaarse filmmaker Gyorgi Palfi, die bescheiden successen vierde met zijn films Hukkle en Taxidermia, reist sinds afgelopen zomer de filmfestivals rond met zijn nieuwste rolprent: “I am not your friend.” Eigenlijk wil Palfi een bigbudget film maken, maar het is niet gemakkelijk daar geld voor te vinden. Daarom maakte hij in de tussentijd deze film, die in twee delen op te splitsen is. Het grootste deel van de film bestaat uit improvisaties met amateuracteurs, die chronologisch zijn opgenomen. Dit gedeelte van de film is door de filmpers veelal de grond in geboord. De proloog wordt echter hooggewaardeerd. Het is 20 minuten documentaire materiaal van kleuters op school. Hij heeft de kunst van het observeren goed afgekeken bij regisseurs als Kossakovsky (Tishe) en Philibert (Etre et avoir). Hij toont de groepsprocessen binnen de kleutergroep waarin vriendschap bijzonder gemakkelijk wordt afgewisseld met vijandschap. De film ontleent zijn titel aan een uitspraak van een kleuter in de apotheose van deze proloog: I am not your friend. In het tweede gedeelte van de film laat Palfi zien hoe volwassen mensen zelden in staat zijn om op constructievere wijze dan de kleuters relaties met elkaar aan te gaan.

Twee dagen geleden was ik op één van de vier tweetalige scholen van Israel waar zowel Arabisch als Hebreeuws onderwezen wordt. In de pauze voetbalde ik een potje met de Palestijnen en Israeli’s, en de kleuters deden het ouderwetse jongens en meisjespakkertje. Het enige onderscheid wat hier tussen groepen gemaakt werd, was de ouderwetse scheiding tussen de sekse. Na deze proloog van vredelievendheid waren wij later op de dag getuige van een ouderwets kinderspel, wat nog steeds ook door vele volwassenen in Israel gebezigd wordt: landjepik. De spelregels zijn redelijk simpel: verover zoveel mogelijk land, met zo min mogelijk bewoners van het soort dat je niet op jouw land wil hebben. Zet er vervolgens een muur, dan wel hek omheen. Je laat die mensen die je niet op jouw land wil hebben op gezette tijden, op gezette plekken, met het benodigde papiertje wel naar binnen. Maar als je dat altijd op dezelfde manier zou doen, dan wordt het saai, dus deze regels pas je met de grootst mogelijke willekeur aan.

In de loop van de dag heb ik weinig teruggedacht aan de vrolijk spelende kinderen op de tweetalige school. Ik heb teruggedacht aan de kinderen in de eerste 20 minuten van de film van Palfi, met die opmerking die niet van mijn netvlies te branden is: “I am not your friend.”

In 5 dagen IDFA wist ik de volgende oogst binnen te halen.  Later volgen de contemplaties, nu eerst even de statistieken. 1 is erg slecht, 5 is geniaal. De films staan in redelijke willekeurige volgorde.

Mr. Governor: 4
De oersaaie gouverneur van Uppsala, die nog werkt met pen, papier en typemachine, is een jaar lang gevolgd voor de documentaire Mr. Governor. Het volledig tegenovergestelde van Don’t look back aan de oppervlakte, maar iets dieper misschien wel hetzelfde..

U.N. Me: 2
De maker van U.N. Me heeft heel goed gekeken naar Michael Moore en is met dezelfde wapens een kruistocht tegen de U.N. begonnen. Voor mij had het beter gewerkt als hij óf gewoon serieus te werk was gegaan óf de wapens van Moore tot in detail geperfectioneerd had. Dat heeft hij niet en daarom valt hij -in mijn ogen- door de mand.

I, Psychopath: 3
De filmmaker doet een poging om een documentaire te maken over een geciviliseerde psychopaat. Deze narcist liegt pathologisch en pest de filmmaker zodra de camera uitgaat. Het is een facinerende kerel, maar de film duurt een half uur te lang.

Skoro Leto / Afrikanskaja ochot
2 Russische docu’s uit de perestrojka tijd, Skoro Leto over het wel en wee van de medewerkers van een snoepfabriek en Afrikanskaja ochot over een Russische dichter. Beide hadden ze van mij in het archief mogen blijven liggen

1929: 4
Toonaangevende, nobelprijswinnende historici en economen in een film over de crisis en daaropvolgende depressie van 1929. De oplossing voor de depressie destijds waren de investeringen in het militair industrieel complex. Met een beetje goede wil kan je de docu zien als aanmoediging om een oorlog te beginnen..

Disco & Atomic War: 4,5
In Talinn kon men de westerse televisie ontvangen. Dallas en disco waren gemeengoed in die buurt en daarom is het ijzeren gordijn gevallen. Dit doet vermoeden dat de filmmaker een loopje heeft genomen met de geschiedenis, en in de q&a gaf hij aan dat inderdaad gedaan te hebben. Er is veel van waar, maar ook een hoop bij verzonnen en dat heeft een van de leukste films van het festival opgeleverd.

Enemies of the People: 4
Lekker actueel: de filmmaker is drie jaar lang op bezoek gegaan bij Brother #2, de belangrijkste man van de rode khmer na Pol Pot. Nadat de filmmaker Brother#2 en zijn handlangers laat vertellen hoe zij mensen achteloos omgelegd hebben, verteld hij zelf dat hij zijn hele familie door deze wandaden is kwijtgeraakt. Aan het einde van de film wordt Brother#2 opgehaald om eindelijk berecht te worden, en zien wij ook een mooie variatie op het Stockholm syndroom.

The Girls of the Ruins: 4
Toen de Russen Berlijn binnentrokken, lieten zij de mogelijkheid om Duitse vrouwen te verkrachten niet links liggen. Een geschiedenis die veel weggestopt is, maar in veel dagboeken nu alsnog opduikt. Overlevenden en dagboekverslagen, geillustreerd met archiefmateriaal, goede film.

Transcendent Man: 5
Ray Kurtweill was in 1967 op zijn 17e op de televisie omdat hij een computer piano kon laten spelen. Zijn voorspelling nu is dat in 2029 chips zo klein zijn, dat wij deze in onze bloed kunnen laten opnemen, en uiteindelijk onsterfelijk (op een of andere manier) kunnen worden. Knappe, heldere, interessante film. Heeft mij aangezet om een minifestival over “The Future of Thinking” te gaan organiseren. De makers vinden dat een goed idee.

Jaffa, The Orange’s Clockwork: 4
De problematische geschiedenis van Israel en Palestina verteld aan de hand van Jaffa-sinaasappelen. Interessante invalshoek, een beetje krukkig uitgevoerd. Na de voostelling stond er een man bij de deur met een briefje dat de film gebaseerd is op leugens. Hij zou Disco & AtomicWar eens moeten kijken.

I Dreamed about Pol Pot: 3
Gunnar is een oude Zweed, die in de jaren zeventig heilig geloofde in de revolutie in Cambodia. Nu wil hij terug om zijn excuses aan te bieden, voor het feit dat hij slecht verslaggeving heeft gedaan in Zweedse kranten over de situatie. Dat is een leuk gegeven, maar veel verder dan dat gegeven gaat de film niet.

The Power of Speech: 3,5
In het openbaar vervoer in Santiago de Chile kan je van alles kopen: engelse lesboekjes voor de kinderen, naald en draad, superlijm, stropdassen, je kan het zo gek niet bedenken. En als je niets wilt kopen, dan zijn er altijd nog de busclowns. Als het openbaar vervoer vernieuwd, ziet het er naar uit dat deze grijze economie zal omdonderen. Maar de verkopers en clowns zijn niet voor een gat te vangen en richten een vakbond op en lobbyen zich suf om hun werk gelegaliseerd te krijgen. En dan komen hun snelle verkooppraatjes goed van pas. Ook deze film duurt zeker een half uur te lang.

Stolen: 3
Twee filmmakers willen een kwestie tussen Marokkanen en een andere groep in de Sahara op de agenda zetten door een documentaire te maken. Tijdens het filmen komen zij erachter dat er daar nog steeds slaven gehouden worden. Een staaltje naief idealisme van het beste soort, vooral omdat er een hoop emotie, maar weinig beschouwing is.

We live in public: 4
Portret van één van de eerste internetentrepreneurs, die als kunstprojecten 100 mensen opsloot in een kelder in Manhattan. Zij kregen alles gratis, maar de beelden waren van hem. Volgens de regisseur een visionaire blik op facebook, volgens mij een slap aftreksel van Big Brother, wat in NL een half jaar eerder van start ging.

Space Tourists: 4
Voor 20 miljoen reizen toeristen naar de ruimte. Op die manier betalen zij mee aan het ISS. Als zij de lucht ingeschoten worden, verzamelen een stuk verderop in de woestijn Kazachstanen die stukken schroot van de raket die gebruikt wordt voor de lancering. Op iets grotere afstand donderen de stukken van de “tweede trap” midden in een dorp neer. Een Scandinavische fotograaf maakt daar hele mooie plaatjes van. Toffe film, die van verschillende, inventieve kanten de zin en onzin van ruimtevaart beschouwt.

The City of the Dead: 3
In Cairo is een begraafplaats waar de graftombes gekraakt zijn. De begraafplaats is omgeturnd in een dorp waar iedereen op zijn manier met de doden leeft.
Het is vooral een bizar gegeven, en als je een beetje geduld hebt, kan je hem vast ook op tv zien, want gecoproduceerd door de VPRO.

Sins of my Father: 3
De zoon van Pablo Escobar vraagt vergiffenis aan de zonen van de belangrijkste slachtoffers van Escobar. Fraai inkijkje in het leven van Escobar, wanstaltig sentiment als de zoon vergiffenis vraagt, krijgt en de filmmaker zijn missie geslaagd ziet. Ondergaande zon aan het strand, all inclusive.

The Edge of Dreaming: 4
Maakster van wetenschappelijke films wordt uit evenwicht gebracht door verschillende voorspellende dromen die uitkomen. Vervolgens droomt zij dat zij zal overlijden in haar 48e levensjaar. Mooie droomsequensties, goed te verstouwen ego-docu.

Google Baby: 4
Een Israeli bedenkt dat als je telecommunicatie kan outsourcen naar India, dat met kinderen krijgen ook moet kunnen. Sperma en Eicel worden gewoon in het westen samengebracht, en in een Indiase draagmoeder grootgebracht. jaja, de werkelijkheid verzin je niet.

The Most Dangerous Man in America: 3,5
Interessant verhaal over een medewerker van het Pentagon die op een zeker moment besloot top-secret papieren aan de New York times door te spelen met het doel de oorlog in Vietnam te beeindigen. Volgens Kissinger en Nixon investeerden zij in Vietnam ongeveer 10% om Vietnam te helpen, en de rest om niet aan gezichtsverlies te lijden.. Nixon komt er niet zo goed van af, maar Johnson, Truman en Kennedy ook niet. Jammer van de reconstructies waarbij heel truttig stempels op papieren gezet worden en koffie dampt in slecht verlichte kamers.

Countryside 35*45: 4
Eén van de betere films van mijn festival. In een dorpje in Siberie moet de bevolking een nieuw paspoort krijgen. Mooie gesprekjes tussen de fotograaf (met een monopolie op paspoortfotografie) en de dorpsbewoners. Hij flirt ongeneerd met alle vrouwen onder de 40 (alle twee), en is gepast brutaal tegen de oudere vrouwen.

Shorts:
Happenings: 1 pleurissaai antropologisch filmpje
Sister Wife: 3 Beetje saai filmpje over polygamie in het land der mormonen
Motion/Static: 3 Een kermisfamilie impressionistisch in beeld gebracht
All restrictions end; 2 vervelend intellectualistisch betoog tegen de Iraanse regering
Sex 1: 4 vrouwen praten over sex, terwijl mannen op straat in close-up gefilmd zijn. Mooi concept.
The Darkness of Day: 4 Zoektocht naar het waarom achter suicide, mooi geillustreerd met found footage
Joy: Radovanje is geluk en de voornaam van Karadzic. Die in Servie door sommigen nog steeds gezien wordt als held. Ook door de kroegeigenaar die pas na zijn arrestatie ontdekte dat karadzic al jarenlang in de kroeg naar zijn eigen portret had zitten kijken. Jammer is alleen wel dat het erop lijkt dat de filmmaker hetzelfde lijkt te zeggen als de kroegbaas en daarmee voorbijgaat aan de ellende die de heren hebben aangericht, maar slechts zwelgen over het feit dat de NAVO hun bombardeerde. Tja,, Wat moet je daar nu voor cijfer aan geven?
Clandestine: 3 Wederom een found footage film, dit keer een persoonlijk verhaal waarin de link gelegd wordt tussen overspeligen en spionnen. Iets te lang voor de inhoud.

Een aantal jaar geleden werd mij bij de openluchtvertoning van Rialto op het Heinekenplein door een buurman verzocht niet te roken. Afgelopen week zag de Roemeense mozaïek verfilming Tales From the Golden Age. Bij de ingang van de openluchtbioscoop waar ik de film zag, stonden hooggehakte, langbenige, platinablonde dames sigaretten uit te delen.  Welkom in Sarajevo.

Het filmfestival is bijzonder trots op zijn films uit de regio. Daar vallen Roemenie en Hongarije ook onder, dus draaien eerder genoemde Tales from the Golden Age, Police, Adjective en I am not your friend in bijprogramma’s. In alle competities (kort, documentaire en feature) zijn veel films uit voormalig Joegoslavië.  Dat levert spannende momenten op.

In Goodbye, how are you? behandelt Boris Mitiç (Pretty Diana) het gebruik van aphorismen in de Servische taal. Zijn plan was om deskundigen over dit verschijnsel te laten praten. Later bedacht hij dat dit geen interessante film zou opleveren. Van de informatie die hij vergaard had, schreef hij een verhaal over Aphorismen en lardeerde dit met documentaire materiaal dat in de afgelopen 20 jaar in en om Servië gefilmd is. Soms zijn dit beelden van absurde tegenstellingen op verkeersborden, andere keren is het een lijk dat aan een touwtje achter een tractor door het dorp gesleept wordt. Dit indringende beeld maakt in een keer duidelijk waar wij zijn. Een land waar zo gehaat is, dat men lijken achter een tractor bond. Een land waar gehaat is, omdat men moest zien hoe lijken achter een tractor gebonden werden.

In tegenstelling tot Goodbye, how are you? werd de Servische fictiefilm “Ordinary People” bijzonder koel door het publiek ontvangen. Ordinary People is een trage film over een jonge jongen die min of meer toevallig in het leger terecht komt. Zijn angst om werkloos te worden drijft hem in een eenheid, die op een zeker moment de opdracht krijgt een dag lang burgers te fusilleren. In eerste instantie weigert hij dit te doen, maar na de nodige groepsdruk en Rakia, doet ook hij gewoon mee. De titel van de film slaat op deze jongens die gruweldaden begaan, maar ook op de burgers die daar het slachtoffer van zijn.

Een bijzonder warm applaus kreeg de Bosnische film Majka, over een moeder die rouwt om haar verloren man en kinderen terwijl Bill Clinton een toespraak voor de gevallenen houdt. Zijn redenaarstalent lijkt de treurnis van de vrouw niet te verzachten, eerder te versterken. Hoewel interessant is de film minder sterk dan het Kroatische Tulum, een bijzonder subtiele vertelling over een verloren generatie.

Van verschillende Bosniers heb ik gehoord dat zij verwachten dat de ellende nog lang niet over is. Zij verwachten een nieuwe oorlog, omdat de situatie te instabiel is. Maar zolang het vrede is, wordt de oorlog verwerkt in films en roken de Bosniers stug door.

In 1791 kwam de Brit Jeremy Bentham met het idee om een panopticum te bouwen. De essentie van deze stijl van penitentiair inrichten is de ronde vorm. De cellen zijn in een cirkel gegroepeerd rond een binnenplaats waarvandaan alle cellen te zien zijn. In het midden van deze binnenplaats staat het hokje van de cipier, waarvandaan hij de gevangenen wel, maar de gevangen hem niet kunnen zien. En daar zit hem de slimheid van deze constructie. Doordat de gevangen niet weten of zij al dan niet begluurd worden door de cipier, zullen zij zich altijd beter gaan gedragen, aldus Bentham.

Foucault ging met het idee van Bentham aan de haal. Niet door zijn architecturale idee daadwerkelijk in de praktijk te brengen, maar te filosoferen over de relatie tussen degene die kijkt en die bekeken wordt. De kijker heeft in deze relatie een ongekende macht om de bekekene te overheersen. Maar het feit dat wij inmiddels in een panopticum leven, schijnt hier in Nederland niemand, maar dan ook echt niemand, in zijn gevoel van vrijheid te beperken.

Maar de verhoudingen lijken te verschuiven. Was het eerst de cipier die onzichtbaar de gevangenen in de gaten hield, dimt nu het licht in de cellen en komt er een spotlight op het hokje van de cipier. Daar waar Ahmedinejad krampachtig probeert om de beelden zelf te blijven te bepalen, zelfs Nederlandse journalisten zijn land uitzet, rukt de burgerjournalistiek aan alle kanten op. Met de telefoon in de hand filmen zijn tegenstanders het geweld dat de politie op hen loslaat.

Deze vorm van burgerjournalistiek heeft in de afgelopen jaren in Israel een vlucht genomen. De organisatie B’tselem heeft 160 camera’s uitgedeeld aan Palestijnse families. Zij worden gevraagd misstanden te filmen. B’tselem zorgt er vervolgens voor dat deze beelden bij de media terechtkomen. Als de ouderwetse media de beelden liever niet uitzendt, wijkt B’tselem doorgaans uit naar het internet. Hier bekijken alsnog duizenden mensen naar de vaak schokkende beelden. Oren Yakobovich van B’tselem vertelde afgelopen vrijdag in De Balie dat het Israelische leger zich steeds bewuster wordt van de camera’s die hen in de gaten houden. Maar hoewel de blik verschuift, lijkt dit nog geen interne veranderingen bij de machthebbers teweeg te brengen. Merav Amir van Machsom (checkpoint) Watch vertelde dat de interne verandering niet een verbetering van het gedrag is, maar een aanpassing om “onzichtbaarder” te worden.

Zolang de overheden onwrikbaar blijven en trachten onzichtbaar te blijven, moet de verandering van binnenuit komen. En daarom zetten B’tselem en Machsom (checkpoint) Watch hun werkzaamheden voort. Hun werk moet gezien worden, om verandering te kunnen bewerkstelligen. En zodra deze beelden genoeg zien worden, zal de verandering vanzelf komen, lijkt mij.

In mijn vrije tijd voetbal ik graag. Ik ben een trage rechtsback, die het niet van zijn techniek of snelheid moet hebben. Mocht ik door mijn goede spelinzicht toch de grote sprong van SV De Meer 7 naar de Premier League maken en directe duels moeten uitvechten met de watervlugge Ryan Babel, dan is een goed gebruik van de buitenspelval de enige manier om hem te beteugelen. Op een poster voor mijn huisdeur kijkt Ryan mij indringend aan en vraagt of ik dat ook zou doen als hij HIV positief zou zijn. Ik denk eerlijk gezegd dat dat niet zoveel zou uitmaken.

Afgelopen week kondigde het AIDS-fonds trots aan dat diverse bn’ers zich lenen voor de nieuwe campagne van het fonds. Dit alles ter bevordering van de acceptatie van mensen met HIV, en de kennis over HIV onder de bevolking te vergroten. Op grauwe posters vragen de BN’ers zich af of zij jou nog mogen tatoeëren, of je nog aan hun lippen zou hangen, of jij hen buitenspel zou zetten en of je nog naar hen zou kijken als zij HIV-positief zouden zijn.

Vooral de laatste wekte mijn verbazing. Raymond Bellour publiceerde al in de jaren ’70 zijn visie op de rol van vrouwen in de klassieke cinema. Andere feministische denkers sloten aan op zijn werk. Na jarenlange theorievorming zou je verwachten dat de tijden waarin het beeld van vrouwen vooral bepaald wordt door het verlangen van mannen, en de vrouwen zelf geen enkele functie vervullen, nu over zijn. Maar daar waar de concentratie ligt bij de acceptatie van een geheel andere groep, worden deze verworvenheden even uit het oog verloren.

Sophie Hilbrandt heeft in mijn ogen niet altijd briljante televisie gemaakt, maar ik vind dat zij een prettige brutaliteit heeft. Haar kwaliteiten als programmamaker spraken blijkbaar niet genoeg aan in relatie tot de campagne. De mannen spreken allemaal vanuit hun speciale arbeidskwaliteiten, Hilbrandt wordt gereduceerd tot een lustobject. Waarschijnlijk hebben de bedenkers van de campagne alleen zomerhitte gezien en zijn de programma’s aan hun neus voorbijgegaan. Ondanks het feit dat ik Sophie Hilbrandt best een keer naakt zou willen zien, heb ik Zomerhitte overgeslagen en ik heb hier nog geen seconde spijt van gehad. Geef mij maar gewoon zo’n brutaal BNN-programma.

Een iets te dikke Amerikaan zet een dubbelloopsjachtgeweer onder zijn eigen kin haalt de trekker over. Op dat moment slaakt een mevrouw een paar rijen voor mij een kreet die door merg en been gaat. Dit was blijkbaar niet wat de vrouw voor mij verwacht had. Vlak daarvoor had het meisje bij de deur nog tegen mij gezegd: “ik heb deze film niet gezien en ik ga hem ook niet zien. Ik haat komedies.”

Het publiek lijkt zich voorgenomen te hebben om “lekker te lachen” vanavond. Bij het minste of geringste wordt er geschaterd. Ik ben benieuwd of dit ook gebeurd was als er niet in alle promotieuitingen melding was gemaakt van het feit dat deze film “van de makers van” Little Miss Sunshine is. “Van de makers van” is in het geval van Sunshine Cleaning vrij curieus, de film is geregisseerd en geschreven door anderen, slechts twee van de vijf producenten werkten ook mee aan Little Miss Sunshine.

Deze twee producenten hebben in deze zware tijden de ingrediënten genomen van een product dat zijn diensten heeft bewezen en dat in een nieuw jasje gestoken. Succes gegarandeerd. Daar kunnen de hoofdpersonen in Sunshine Cleaning nog wat van leren. De ellende die zij over zichzelf afroepen zou ondraaglijk zijn als zij niet de gezonde dosis relativeringsvermogen van hun scheppers meegekregen hadden.

Het schrobben van plaatsen delict als broodwinning, een moeder die op jonge leeftijd een einde aan haar leven maakt en het lot van haar dochters in handen van haar man legt, een van de dochters die hoopt op de hand van haar high-school liefde, maar die natuurlijk nooit zal krijgen en de tweede dochter die nog steeds bij haar vader woont, die zich op zijn beurt van de ene in de andere ongelukkige handel stort.

Het doet mij deugd dat wij nog in de positie zijn om smakelijk te lachen om economisch onbehagen. Het publiek was afgelopen zaterdag overwegend blank en hoogopgeleid. Ook daar vallen nu de klappen. In deze contreien worden contracten liever niet dan wel verlengd. Ik ben benieuwd hoeveel van deze Young Professionals bij de kamer van koophandel geïnformeerd hebben naar de mogelijkheid om een plaats-delict schoonmaakbedrijf op te richten.

Het grote ongelijk van de Nederlandse filmrecensenten leek afgelopen week in Cannes bewezen te worden. Wit Licht werd in een aangepaste versie juichend ontvangen. Maar  betekent een juichende ontvangst in Cannes het ongelijk van recensenten? Toen ik drie jaar geleden Southland Tales in Cannes zag, werd er na afloop ook netjes geklapt, maar toen het applaus verstomde, is de film op een plank gezet waar hij terecht niet meer vanaf is gekomen. Dit lot lijkt The Silent Army niet beschoren, hij werd minder hard gekraakt dan in eerste instantie in Nederland, maar “verspilling van celluloid” zou ik persoonlijk niet direct een juichende ontvangst noemen.

Maar Nederland is met een “eigen” film aanwezig in Cannes en dat is in de afgelopen jaren ook niet altijd het geval geweest. Claudia Landsberger van Holland Film benadrukte in het cinema.nl festivaljournaal dat wij wel heel veel coproduceren. Direct daarna nuanceerde San Fu Malta deze uitspraak door te stellen dat wij slechts geld, maar geen creativiteit in deze films stoppen. Kees Kasander bevestigde dat een paar dagen later indirect, door voorzichtig te stellen dat hij bij de productie van Fish Tank zich wat “op de achtergrond” had gehouden.

En wat is dan de oplossing? Volgens Malta moeten wij in het Engels produceren, volgens de Vlaamse acteur Valentijn Dhaenens, hoofdrolspeler in de Vlaams-Nederlandse co-productie De Helaasheid der Dingen, kunnen wij ons beter richten op kleinere, eigenzinniger films. En hij kan het weten, want de film waar hij in speelde werd behalve juichend ontvangen, ook nog eens goed gerecenseerd en onderscheiden.

En ik ben het met Dhaenens eens. Het zou niet het doel moeten zijn van Jochem de Vries om zo snel mogelijk in Hollywood aan de slag te kunnen, zoals Landsberger suggereerde. Laat deze jongen eigenzinnige films in Nederland maken. Zodat wij ook weer eens naar een Gouden Palm kunnen meedingen. Het is hoog tijd dat Nederland een pioniersrol op zich neemt en niet langer naar de pijpen van Hollywood danst.

Met deze gedachte in het achterhoofd organiseerden wij in de herfst van 2007 “Het Pionierschap van Louis van Gasteren” Van het vernieuwende werk wat deze filmveteraan in de loop der jaren voortbracht, kunnen de jonge makers nog wat leren, was de achterliggende gedachte.

Op dit moment ben ik bezig met voorbereidende werk voor een programma over korte verhalen en korte films. Afgelopen weekend zag ik daarvoor “Girl Chewing Gum” van John Smith. Dat deed mij denken aan Do You Get It No. 4 van Van Gasteren. De pionier Van Gasteren leende het idee voor zijn Do You Get It No.4 blijkbaar van John Smith, die zijn film twee jaar eerder maakte. Is er dan geen enkele Nederlandse filmmaker die voorop durft te lopen als het gaat om creativiteit en eigenzinnigheid? Kunnen wij echt alleen maar kopieeren en nadoen?

Hoe komt het toch dat ik geen enkele andere taal ken waarin “beter goed gejat, dan slecht bedacht” een gangbare uitdrukking is?

11 jaar nadat Thomas Vinterberg er vandoor ging met de jury award voor zijn geruchtmakende eerste Dogma film Festen, stookt zijn wapenbroeder Von Trier tijdens het jaarlijkse glamourfeest in Cannes. Zijn Antichrist maakt de tongen los, doet journalisten de zaal verlaten en daarom benadrukte Von Trier: “Jullie zijn gasten op mijn feestje, niet andersom”.

Afgelopen zaterdag bezocht ik de jaarlijkse familiedag van de familie Van Der Straaten. Hitchcock deed de uitspraak “film is het leven, maar dan zonder de saaie stukjes.” en dat is precies de reden waarom er nog nooit een film over de familiedag van de Van Der Straatens gemaakt is. Voor zover ik weet zijn er weinig overspeligen, negers of misbruikers in de familie. Toespraken tijdens de familiedag zijn dan ook zelden spannend.

Maar tussen 87 aanwezige familieleden moet toch 1 iemand zijn waarmee een interessante boom opgezet kan worden, zou je denken. En op de valreep bleek dat inderdaad het geval. De echtgenoot van een nichtje van mij is militair. Hij vecht niet aan het front, maar is vooral bezig met afluisterapparatuur. In die hoedanigheid is hij wel gelegerd geweest in Irak en Afghanistan. Over onze aanwezigheid op die plekken was hij bijzonder uitgesproken.

“Wij hebben Kamp Holland gebouwd, verdedigen dat nu en als wij vertrekken is er niets veranderd. Nee, wij zijn geen scholen aan het bouwen, geen vensters aan het schilderen en kunnen weinig bijdragen aan een betere omgang met vrouwen. In Irak werden wij nog , ten onrechte naar mijn idee, gezien als bevrijders en waren wij in ieder geval welkom, maar in Afghanistan is iedereen ons liever kwijt dan rijk. De enige reden waarom wij in Afghanistan zitten is politiek. In het nieuws lees je hier niet over omdat alle artikelen door defensie gescreend worden. Karskens is de enige journalist die dicht bij de waarheid komt, als het over Afghanistan gaat. Die uitspraak bij Nederland in Oorlog (zie de post Grijs Verleden, DS.), doet Berlijn omdat hij een marionet is van defensie. Als wij volgend jaar uit Afghanistan vertrekken, dan hebben wij, behalve een wit voetje bij de VS, helemaal niets bereikt.”

En naar aanleiding van dit onderhoud met mijn aangetrouwde neef, werd ik weer gedwongen 180 graden te draaien. 45 minuten lang bewees hij het ongelijk van Hitchcock, want deze harde worden had ik in geen enkel medium teruggezien.

Afgelopen dinsdag kregen de bezoekers van Bevrijdingspop in Haarlem de gelegenheid om hun visie op het afdwingen van vrijheid te geven. Een mevrouw met afritsbroek, rugtas en bergschoenen pleitte voor een terugtrekking uit Afghanistan. “Nederland heeft daar niets te zoeken en onze jongens vermoorden slechts burgers.” Haar betoog sloot zij af met een duidelijk “het is niet de schuld van onze jongens, maar van Balkenende. Weg met Balkenende!” Tot ongeveer een half jaar geleden zou ik haar klakkeloos gelijk hebben gegeven, maar ergens is er een omslag in mijn mening tot stand gekomen. Een belangrijk moment zal geweest zijn toen Dick Berlijn tijdens Nederland in Oorlog in gesprek met James Kennedy en Felix Rottenberg duidelijk maakte dat het jouw morele plicht is in te grijpen als er mensenrechten geschonden worden.

Hoogtepunt van Nederland in Oorlog en voorbeeld hoe het in mijn ogen niet moet, was een monoloog van wijlen Van Heutsz. Deze houwdegen ging voorop in de strijd tijdens de Atjeh oorlog en was verantwoordelijk voor het uitroeien van hele volksstammen. Van zijn contraguerrilla zouden onze jongens in Afghanistan nog wat kunnen leren. Van Heutsz kreeg voor zijn optreden een monument op het Olympiaplein in Amsterdam.

Maar omdat zijn optreden niet onomstreden is gebleven, is dit monument in de loop der jaren enigszins veranderd. Die mevrouw in die afritsbroek heeft in de jaren tachtig met haar pacifisten vrienden, de beeltenis van Van Heutsz van het monument getrokken. Vervolgens is er een commissie ingesteld om te bedenken wat er verder met het monument moet. Het lijkt alsof de commissie er niet uit is gekomen.. De pinnen waar de beeltenis aan gehangen heeft, steken nog steeds uit de sokkel.

Dit is hoe wij omgaan met het donkere verleden. In eerste instantie zijn wij er trots op, vervolgens komt de schaamte, woede en proberen wij het verleden te verstoppen. Maar de littekens blijven, in de vorm van uitstekende pinnen.

Een ander voorbeeld van de moeizame verwerking van ons grijze verleden is de stroom Tweede Wereldoorlogfilms, die ons jaarlijks in deze tijd overspoeld. Als deze een getrouw beeld geven van de geschiedenis, zat het overgrote deel van de Nederlanders in het verzet, de rest was fout. Als er een grijs gebied was, dan waren dat mensen die in het verzet zaten en verraad pleegden of andersom. De kleuren zijn dus zwart of wit, dat kan wel veranderen, maar grijs is het vrijwel nooit.

Op 4 mei, vlak voor de dodenherdenking zag ik The Reader. “Als je een Oscar wilt winnen, moet je of in een holocaustfilm of een zwakzinnige spelen”, verkondigde Winslet toen zij als zichzelf in Extra’s van Ricky Gervais speelde. Na een eindeloze stoet nominaties kreeg zij afgelopen jaar voor haar rol als (toch ook een beetje zwakzinnige) analfabete in de “holocaustverwerkingsfilm” The Reader dan eindelijk haar Oscar. Het feit dat zij analfabete is, wordt door velen aangegrepen als een punt van kritiek op deze film. Waarom moet een dergelijk excuus nog gebruikt worden? De SS’ers waren er met hun volle verstand bij, toen zij miljoenen joden de dood in joegen. Persoonlijk zag ik haar analfabetisme niet als excuus. The Reader is in mijn ogen een bijzonder interessant voorbeeld van hoe je met verwerking van een pikzwart verleden om kan gaan. Laten wij het niet direct verwerpen als onzin, maar er zelf eens lering uit trekken.