Het is eindelijk zo ver. Na een aantal jaar programma-maken kan ik  dan eindelijk met het conflict der conflicten aan de slag: op 27 april is er een programma over de Westelijke Jordaanoever, wat ik maak in samenwerking met de VPRO.
Het is er zo lang niet van gekomen omdat het confict al zo vaak aan bod komt in diverse fora, debatcentra, media en publieke opinie. Ik voelde niet de behoefte hier aandacht aan te besteden. Maar nu mag het wel eens.

Wat ik een interessant component in dit confict vind is dat beide partijen claimen dat de grond van de West Bank hen toebehoort. Onder andere in Nederland heerst het gevoel dat de Palestijnen daar het eerst waren, en dat de Israelieten niet te zoeken hebben aldaar.
Op zich klinkt dit logisch en aannemelijk, toch is de aanname dat de Palestijnen eerst waren moeilijk hard te maken. Althans, het is afhankelijk van interpretaties.
In de eerste plaats bestaat de Palestijn in concrete zin niet. Een Palestijn is in brede zin inwoner van het oude Palistina, waar tegenwoordig ook Israel toe behoord. Aan de andere kant, in enge zin gaat het om al die inwoners die in het voormalige oude Palistina wonen, minus iedereen die binnen de grenzen van de staat Israel woont.
Palestina is een gecreerd gebied. Inwoners daarvan Palestijnen. Vaak wordt gedacht dat Palestijnen tot een aparte etnische of culturele groep behoren, dit in tegenstelling tot Joden die in Israel wonen. 
Dit valt te betwisten. Feitelijk is de naamgeving gewoon een kwestie van de plek waar je woont. Onlangs vertelde iemand mij uitgelaten dat er toch een hoop Palestijnen vreedzaam in Israel wonen, met de Israelische nationaliteit. Dit is onzin. Zodra een Palestijn de Israelische identiteit heeft, is deze geen Palestijn meer. Palestijnen met de Israelische nationaliteit bestaan dus niet.
Wat nog lastiger is; er is geen Palestijnse staat. Hooguit een stuk niemandsland waar diverse volken wonen die zich verenigd hebben onder de noemer ‘Palestijnen’. Het is geen staat. Dus waar moeten Palestijnen zich op beroepen?
Het conflict gaat dus niet om een conflict tussen twee groepen of partijen, maar over een groot gebied, waar op een gegeven moment een staat werd opgericht. Deze staat slokt langzaam de regio op. Met veel internationaal en lokaal protest als gevolg.
Het stichten van een Palestijnse staat zou de groei van Israel tot stoppen kunnen brengen. Hier zie ik echter weinig heil in. Beide partijen kennen immers dezelfde heilige ideeen aan dezelfde gebieden toe.
Mijn oplossing zou dus zijn om heel het gebied in Israel te veranderen. Een seculiere staat, met Godsdienstvrijheid en een degelijk programma om minder bedeelden te helpen middels sociale programma’s. Dit Grote Israel zou tijdelijk onder protectoraat moeten komen te staan van de internationale gemeenschap.

Dus geen tweestatenoplossing waarbij het verschil tussen mensen vooral bestaat in het idee dat de religieuze en culturele elementen niet te verenigen zijn, maar een enkele sterke staat waar dit idee niet meer ter zake doet.

Binnenkort verschijnt een boek bij De Balie. Nu, het is niet echt een boek, maar meer een atlas, aangevuld met essays/artikelen.
Het boek is onderdeel van de serie Domino Kosovo van De Balie. Domino Kosovo was een programmaserie over grenzen, onafhankelijkheid, secessie en staatsafscheiding. Het boek sluit deze serie af.

Ik neem ook een artikel voor mijn rekening met als hoofdvraag: wanneer is de kans nu groot dat een regio zich af gaat scheiden van haar moederland.
Belangrijke rode draad in dit artikel, mede als in de serie, is het concept staat, of liever gezegd natiestaat.

Nu ik weer mee bezig ben realiseer ik me dat het begrip staat erg interessant is. Met de staat is iets vreemds aan de hand:

Net als een hoop concepten is de staat een construct dat dwingend is. Mensen gaan zich gedragen naar bekende constructen. Denk hierbij aan constructen als liefde, werk, vriendschap en onderwijs. Allemaal grote concepten, waar ideeen achter schuil gaan en welke het leven van allerdag onbewust bepalen. 
Het concept staat geeft  betekenis aan behoeften van mensen.
Sinds de 19e eeuw is de staat de consoliderende mal waar het maatschappelijke, sociale en culturele leven in gegoten is.
De staat is het referentiekader waarlangs tal van politieke en maatschappelijke discours zich verplaatsen.
De natiestaat staat voor soevereiniteit. In de wereldpolitiek is elke staat – in ieder geval op papier – gelijkwaardig. Soevereiniteit staat voor optimale zelfbeschikking. Staten bieden primair ook bescherming aan haar burgers. De staat beschermt burgers tegen oorlogsdreiging van buurlanden. De staat beschermt haar eigen economie. En bovendien, de staat beschermt de veronderstelde nationale identiteit van haar burgers.  
En vaak lopen diverse van dit soort belangen door elkaar heen. Zo kent de EU zogehete Beschermde oorsprongsbenaming, waarmee typische gerechten als boerenkaas uit Nederland en Mozzarella-kaas uit Italie alleen nog maar in betreffende streken en landen mag worden vervaardigd. Dit lijkt een maatregel tegen oneerlijke concurrentie te voorkomen, maar gaat in praktijk vooral om bescherming van een gevoel van identiteitswaarde. Onze kaas mag toch zeker niet door Belgen of Duitsers gemaakt worden?

Bescherming dus, misschien de belangrijkste motivatie achter de oprichting van de staat.
De vele onafhankelijksoorlogen welke gevoerd zijn door moderne Westerse staten voeden het idee dat ieder volk een eigen staat  nodig heeft, en zelfs verdiend.
De Duitse Bondskanselier Bismarck voerde in de 19e eeuw een omgekeerde strijd. Door het creeeren van een gemeenschappelijke vijand, die hij zag in met name Frankrijk, wist hij de door de Duitse elite gewenste eenheid te bewerkstelligen.
Geen staat door een onafhankelijksstreven jegens een moederstaat dus, maar een staat door een eenheidsstreven.

In ieder geval, zonder staat zijn je economische en militaire belangen, incluis je identiteit, aan de wolven overgeleverd.
Mede hierdoor zijn er vandaag nog veel afscheidingsbewegingen actief. Van Friesland tot Baskenland, van Pakistan tot Texas: overal op de wereld zijn ze actief.

Anderszijds, concepten worden  voortdurend opnieuw vormgegeven, zijn door mensenwerk aan verandering onderhevig. Dit gaat vaak indirect.
Zo is het concept auto enorm aan verandering onderhevig. Niet omdat men die auto wil veranderen, maar omdat veranderende omstandigheden waarin de auto opereert mensen dwingen de auto anders te definieren. Deze moet onder andere vooral zuiniger. Dit verandert de auto – mogelijk ongewild – ook.

Dit geldt ook voor de oude vertrouwde staat.  Bijvoorbeeld; de Europese staat is niet meer wat zij was. Tot op grote hoogte zijn staatszaken overgeheveld naar Europees niveau. Europa voert op grote hoogte een gemeenschappelijk grenzenbeleid, een monetair beleid en een overkoepelend rechtsidee. Ofwel, The End of Sovereignty.

Een vervelend neveneffect is dat inwoners van de EU het idee hebben dat ze hun identiteit moeten inleveren, dat we straks niets meer te zeggen hebben over ons eigen land. Dit werkt nieuwe gevoelens van gewenste onafhankelijkheid weer in de hand.

Er is dus sprake van een paradox. De vraag is hoe hier mee om te gaan. Had Nederland in der tijd de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo moeten steunen?
Moet het hele idee van het hebben van een eigen staat niet worden ontmoedigd, omdat het concept staat per definitie een anachronisme lijkt te zijn geworden?

Het is waarschijnlijk niet erg sympathiek om op te merken, maar moet ook de Dalai Lama niet worden geadviseerd Tibet op te geven, inplaats van te streven naar meer autonomie?