Het belang van kunst
Onlangs woonde ik in De Balie het debat ‘De toekomst van de kunstkritiek in de dagbladpers’ bij. Een avond waarbij de vraag centraal stond hoe kunstkritiek kan overleven in de huidige dagbladen. Advertentieinkomsten lopen terug, en dat geldt al helemaal voor de kunstkaterns. Immers, adverteerders willen voor geen goud op die pagina’s staan. Ze worden blijkbaar slecht gelezen.
Na verloop van tijd vroeg filosoof en criticus Maarten Doorman, die in het publiek zat, aan de aanwezige panelleden of zij het belang van een degelijk kunstkatern met dito kritiek kunnen beschrijven. Kortom, waarom kunst?
Tot op grote hoogte is deze vraag blijkbaar niet im frage. Zo begon Job Woudt van het Financieel Dagblad enorm te stotteren bij deze vraag. ‘Het hoort er gewoon bij’, was de strekking van zijn antwoord.
Raymond van den Boogaard maakte het helemaal bont door te stellen dat het Bildungskunst voor de mens is. Hij vond dat een beetje mens nu eenmaal van kunst moet houden. Waarom? Omdat dat zo is.
Het is vreemd en stuitend dat de vraag ‘waarom kunst’ zo moeilijk te beantwoorden valt en dat deze eigenlijk niet gesteld mag worden. Vooral in tijden dat kunst niet populair is en vooral wordt gezien als een speeltje van links, moet hier weer opnieuw over gedacht worden.
En antwoord kan zijn dat de kracht van kunst is dat het geen enkel belang dient of heeft. In een wereld waar alles draait om tal van belangen (wie heeft de beste publicatie, wie is politiek-gezien aan zet, what about the money), bevindt kunst zich in spleten en kieren als een belangeloos product. Daarom is het fijn zo nu en dan naar musea te gaan. Plekken waar de financiele molen even stil staat, in tegenstelling tot ander vermaak zoals het bezoeken van Blockbusters in Bioscopen.
Mijn collega Eric Kluitenberg beschrijft kunst als een restproduct van het industriele tijdperk. Doordat men ging verdienen bleven middelen om kunst te maken aan de strijdstok hangen.
Kortom, neem kunst niet als vanzelfsprekend aan, maar blijf nadenken over het waarom.
Tags: belangen, kunst, kunstkritiek
December 22nd, 2009 at 10:13 pm
Beste David,
Ten eerste vind ik het merkwaardig dat je kunstkritiek op een hoop gooit met kunst zelf. Als er kunst bestaat is er uiteraard ook kritiek.
Het debat ging over de toekomst van de kunstkritiek en je komt uit bij de vraag: Waarom kunst? Mijns inziens, zeer kort door de bocht.
Als je het dan toch over de kunst hebt stel je dat in musea de financiele molen even stil staat in tegenstelling tot blockbusters in de bioscopen.
Als ik denk aan blockbusters dan denk ik aan Hollywoodproducties en ik neem ook aan dat je dat bedoelt. Corrigeer me als ik dat verkeerd interpreteer. Ik ben ervan overtuigd dat die financiele molen waar je over spreekt net zo hard draait in die musea als in de bioscoop. Echter het grote verschil is dat die musea veelal geld kosten en marginale doelgroepen hebben en dat blockbusters zichzelf terugverdienen en een groot bereik hebben. Je stelt dat kunst belangeloos is en je vindt dat blijkbaar een hoog goed. Ik stel dat kunst minder belangeloos zou moeten zijn en net als die blockbusters zichzelf terug zou moeten verdienen. In die zin ben ik het eens met dhr. Wilders om de kunstsubsidie af te schaffen. Wat voor meer goeds brengt die subsidie ons in vergelijking met die niet gesubsidieerde blockbusters?
Trouwens: In de kunstkatern staan beide soorten kunst beschreven.
Johan.
December 29th, 2009 at 6:12 pm
In reactie op het onderhoud: als kunstsubsidie afgeschaft dient te worden zoals Johan predikt, dan heeft kunst dus alleen nog bestaansrecht als het zichzelf terugverdient. Een stelling die uiteraard gesteld en verdedigd mag worden. Ik zie daar persoonlijk ook vele positieve kanten aan.
Wordt het belang van kunst echter groter als je het niet meer subsidieert? Ik betwijfel het. Hieronder twee scenario’s.
Een optimistisch scenario is dat, als gevolg van de afschaffing, plotseling vele mecenassen opstaan die zich aangesproken voelen om de niet-commerciele kunst ‘te redden’ met bijvoorbeeld particulier geld. Hierdoor komt de burger – misschien – weer dichter bij de kunst te staan en kan subsidiegeld voor andere, nuttigere zaken besteed worden.
Een pessimistisch scenario is dat de niet-commerciële kunst ten onder gaat in het gejoel van Blockbusters, Frans Bauers en andere strapatsen. Kunst valt (weer) terug in een marge, waardoor er een minder diverse, homogene samenleving ontstaat. Met alle negatieve gevolgen van dien.
Het is mij het proberen waard om de kunstsubsidies eens voor 4 jaren af te schaffen om te kijken welk scenario (misschien een totaal andere als hierboven omschreven) er ontstaat.
Dan: kunst die zich sec uitdrukt in wat het is – volgens mij bedoelt David dit namelijk met het woord ‘belangeloos’ ofwel een volstrekt niet-commercieel kunstwerk – is niet hetzelfde als een Blockbuster. Een Blockbuster is immers geen ‘belangeloze’ kunst, want daar moet geld aan verdiend worden.
Een niet-commercieel kunstwerk in een museum is natuurlijk uiteindelijk ook nooit belangeloos – een curator heeft er om te beginnen al een belang bij gehad dat het in zijn museum hangt. Maar een kunstwerk kan weldegelijk intrinsiek, dus in wat het uitdrukt, van geen enkel belang zijn. Sommige kunstwerken hebben nou eenmaal evident geen bedoelingen.
Door een museum wandelen en kunstwerken te ‘ontmoeten’ die inhoudelijk geen enkele sturende of reflecterende belangen hebben – in welke zin dan ook – is op z’n minst een unieke ‘spleet of kier’ in deze, door ettelijke belangen in elkaar gedraaide, samenleving.
Ergo: als David refereert naar al die flauwekul argumenten van regenteske journalisten die niet verder denken dan het verdienen van hun brood of zich emotioneel verbonden hebben met een kunstpagina of wellicht zelfs met de kunst zelf, betekent dit niet dat het ontbreken van ‘juiste’ argumenten door journalisten gelijk moet leiden tot ‘represailles’ ten opzichte van de kunst, bijvoorbeeld het dichtdraaien van de geldkraan.
In die zin moet het theoretische of meer filosofische vraagstuk: “Wat is het belang van kunst in z’n algemeenheid?” niet verward worden met het praktische of meer utilistische vraagstuk: “Wat is het belang van kunst voor ons?”
Helaas heb ik nog nooit een journalist, politicus, kunstkenner,…een bevredigend antwoord horen geven op de tweede vraag. Inderdaad wordt, evenals Van den Boogaard zich doet ontvallen, vaak a priori aangenomen dat kunst erbij hoort. Een onbevredigender antwoord in een publiek debat bestaat bijna niet en zorgt terecht voor wantrouwen. En zeker bij een democratische samenleving. Want: vult kunst de magen? Alleen voor een zeer selecte groep. Vermaakt kunst, op welke wijze dan ook, de burgers? Alleen een zeer selecte soort kunst (als je de entertainmentindustrie er voor het gemak even erbuiten laat.) Wordt niet-commerciele kunst breed bezocht? Ik heb de cijfers niet, maar ik vrees het ergste.
Kortom: is kunst essentieel voor het voortbestaan van onze maatschappij? Het antwoord lijkt ‘allerminst’ te zijn. Is kunst dus essentieel voor het voortbestaan van een krant? Opnieuw lijkt het antwoord ‘allerminst’ te zijn. Voor een krant die bestaat bij de gratie van de lezer in een democratische samenleving, is het dus zeer begrijpelijk dat bij bezuinigingen de kunstkatern het eerste sneuvelt. Kwaliteitskrant of niet.
Ter afsluiting: ik denk overigens dat niet-commerciële kunst nooit belangeloos is, maar vooral dwars. Een kunstenaar zelf heeft al moeite genoeg in kunst te uiten wat hij of zij wilt. Laat staan dat een journalist het belang van kunst kan beschrijven of dat een politicus beleid erop kan maken. Het belang van kunst kan gewoon niet eenduidig worden vastgesteld. Juist daarom is het mijns inziens belangrijk dat kunst bestaat.
January 21st, 2010 at 12:02 am
Het bestaansrecht van kunst is dat er ideeen in uitgeprobeerd worden.
Daarom lijkt het belangeloos: die ideeen zijn liefst nog ongetest en fris.
Het is tekenend (en schrijnend!) dat dit niet begrepen wordt.
Want juist in de kunst wordt de maatschappij onderzocht, be-experimenteerd en ondervraagd. Kunst ondervraagt met beeld; analyseert (soms heel fundamenteel: kleur, vorm) betekenissen, gedrag, relaties tussen dingen, mensen- kunst is het domein waarin het denken zich vertaalt in beeld (of geluid) en nieuwe wegen opzoekt. Esthetiek, semiotiek en semantiek.
Het ontbreekt in ons land aan kunstonderwijs. Het onbreekt aan inzicht. Kunst is niet nodig, als iedereen tevreden doorsukkelt in een maatschappij waarin niemand meer fundamenteel kritisch is. Dat dit kennelijk niet gezegd wordt in een debat over kunstkritiek is verbazingwekkend…
De kranten hebben een taak ons voor te lichten. De kunst vormt een experimentele voorhoede in de maatschapij. De ideeen die daarin omgaan kunnen opgepakt en uitgelegd worden aan het lezend publiek. Er kan debat zijn. Er kan progressie zijn. Waarom al die gemakzucht en domheid?
February 19th, 2010 at 4:08 pm
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is. Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.
Kunst is nodig in een land waar niemand meer fundamenteel kritisch is.